فصل يكم : مسجد قبا الف : قبا در گذرگاه هجرت احمدبن حنبل و عثمان‌بن ابىشيبه از قابوس بن ابىظبيان و او هم از پدرش و او نيز از ابن‌عبّاس روايت كرده‌اند كه : « كان رسولُ اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - بمكة فأمر بالهجرة . و أنزل عليه : وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً » « 1 » ابن‌حجر ، « 2 » ابن‌قيّم جوزى ، « 3 » قرطبى « 4 » و ابوفدا اسماعيل‌بن كثير « 5 » از قتاده در ذيل آيهء ياد شده روايتى آورده‌اند كه مراد از « أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ » ، مدينه است و منظور از « وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ » هجرت از مكّه است و مقصود از « اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً » كتاب و اسلام مىباشد و ترمذى در روايتى ، از زيدبن اسلم ، « سُلْطاناً نَصِيراً » را انصار مىداند .

--> ( 1 ) . اسراء : 80 ؛ « و اى رسول ما ، دعا كن كه بار الها ! هر جا روم مرا به قدم صدق داخل و به قدم صدق خارج گردان و به من ، از جانب خود يارانى كه دائم يار و مددكارم باشند عطا فرما . » ( 2 ) . فتح البارى ، ج 7 ، ص 227 ( 3 ) . زادالمعاد ، جزء 2 ، ص 55 ( 4 ) . الجامع لأحكام القرآن . ( 5 ) . السيرة النّبويه ، ج 1 ، ص 226